Bản sắc Việt

Ba Na

Tên gọi khác: Bahnar, Bana

Văn hóa Ba Na nối những làng ở Bắc Tây Nguyên với miền núi phía tây duyên hải Nam Trung Bộ. Nhà sàn gia đình, nhà rông sinh hoạt chung, nghề dệt và kho tàng lời ca mở ra nhiều cách tìm hiểu đời sống làng. Từ vùng Kon Tum, Gia Lai đến Xí Thoại ở Phú Yên, kiểu trang phục và thực hành nghề có sắc thái địa phương đáng khám phá.

Bố Y

Tên gọi khác: Pu Y

Hồ sơ về Bố Y ở Việt Nam phân biệt nhóm Bố Y tại vùng Hà Giang với nhóm Tu Dí tại Lào Cai, có khác biệt ngôn ngữ và trang phục. Di sản gồm nhà trình tường, nghề vải, đồ đan và những cuộc hát đối đáp được ghi nhận ở Tu Dí. Tìm hiểu từng địa phương giúp tránh ghép mọi chi tiết thành một bộ phong tục chung.

Brâu

Tên gọi khác: Brao

Làng Đắk Mế ở bắc Tây Nguyên là địa điểm được nhiều tư liệu nhắc tới khi giới thiệu người Brâu. Nhà cộng đồng, nghề đan gùi, bữa cơm nếp và tiếng chiêng gắn với những câu chuyện về mùa lúa và quan hệ làng xóm. Riêng chiêng Tha mang ý nghĩa nghi lễ đặc biệt. Tìm hiểu di sản cần phân biệt thực hành thiêng với hoạt động giao lưu dành cho khách.

Bru–Vân Kiều

Tên gọi khác: Bru, Vân Kiều

Nhà sàn, những chiếc gùi hai quai và kho lời ca phong phú tạo nên nhiều lối tiếp cận văn hóa Bru–Vân Kiều ở miền Trường Sơn Bắc Trung Bộ. Các nhóm Vân Kiều, Trì, Khùa, Ma Coong có những khác biệt cần được gọi đúng địa phương. Riêng tư liệu về miền tây Quảng Bình cho thấy các loại sáo có không gian sử dụng khác nhau, từ giao lưu đến nghi lễ.

Chăm

Di sản Chăm trải rộng từ làng ven biển miền Trung đến các cộng đồng Nam Bộ, với nghề dệt, gốm thủ công, kiến trúc và nhiều truyền thống tôn giáo. Người Chăm Bàlamôn, Bàni, Islam và Chăm Hroi có những khác biệt cần được tìm hiểu riêng. Một chuyến thăm làng nghề hay nơi sinh hoạt cộng đồng sẽ có ý nghĩa hơn khi gắn với người thực hành và hoàn cảnh địa phương.

Chơ Ro

Tên gọi khác: Châu Ro

Văn hóa Chơ Ro gắn với miền đồi thấp Đông Nam Bộ, nổi bật ở vùng Đồng Nai và Bà Rịa–Long Khánh trong tư liệu. Lễ Sayangva tạ ơn Thần Lúa, bộ chiêng, bánh nếp và nghề đan tạo nhiều chủ đề tìm hiểu. Nhà sàn truyền thống và nhà đất phát triển về sau cho thấy đời sống luôn biến đổi. Một chuyến thăm có người trong cộng đồng giới thiệu sẽ giúp phân biệt sinh hoạt gia đình với không gian lễ hội.

Chu Ru

Tên gọi khác: Chơ Ru, Kru

Văn hóa Chu Ru ở Lâm Đồng gắn với ruộng lúa, hệ thống mương nước và đời sống gia đình theo dòng mẹ. Nghề gốm, đan lát, nhạc chiêng trống và các hình thức múa tạo thêm chiều sâu cho chuyến tìm hiểu. Vải mặc được trao đổi với nhiều cộng đồng lân cận, cho thấy di sản địa phương hình thành trong giao lưu, không phải một thế giới tách biệt.

Chứt

Chứt là tên cộng đồng gồm các nhóm Mày, Rục, Sách, Arem và Mã Liềng, với những khác biệt cần được giữ rõ khi giới thiệu. Tư liệu ghi nhận đời sống ở miền núi phía tây Quảng Bình; bản Rào Tre tại Hà Tĩnh có truyền thống của nhánh Mã Liềng. Những câu chuyện kể, tiếng sáo và lễ gắn với gieo trỉa là lối tiếp cận văn hóa phù hợp hơn việc tìm một hình ảnh đồng nhất.

Co

Tên gọi khác: Cor, Col

Văn hóa Co gắn với vùng núi Trà Bồng, Trà My trong các tư liệu về miền Trung, nơi cây quế, đồ đan và mùa lúa góp phần định hình đời sống. Chiêng, dân ca và dịp Ngã rạ sau thu hoạch mở ra những câu chuyện cộng đồng. Nhà sàn dài thuộc lớp kiến trúc truyền thống, trong khi nhà riêng từng gia đình phản ánh những thay đổi cần được giới thiệu song song.

Cơ Ho

Tên gọi khác: K’Ho

Cộng đồng Cơ Ho có nhiều nhóm địa phương như Xrê, Chil, Lát và Cơ Dòn, cư trú nổi bật ở miền nam Tây Nguyên. Nhà ở, tấm ùi, nghề đan gùi và âm nhạc mở ra những câu chuyện văn hóa gần gũi. Sự khác nhau giữa truyền thống ruộng nước của nhóm Xrê và sinh kế rẫy ở các nhóm khác nhắc người ghé thăm tìm hiểu từng làng, thay vì coi toàn cộng đồng có một nếp sống đồng nhất.

Cơ Lao

Tên gọi khác: Cờ Lao

Các hồ sơ dùng tên Cờ Lao cho cộng đồng Cơ Lao, với những nhóm địa phương thường gọi là Xanh, Trắng và Đỏ. Di sản ở vùng cao Hà Giang thể hiện qua nương hốc đá, ruộng trên núi đất, nhà trình tường và nghề mộc, đan lát. Sự khác biệt giữa Đồng Văn với Hoàng Su Phì giúp khách hiểu vì sao không có một mẫu sinh hoạt chung cho mọi nơi.

Cơ Tu

Tên gọi khác: Ca Tu, Ka Tu

Gươl là một điểm mở đầu giàu ý nghĩa để tìm hiểu văn hóa Cơ Tu ở miền núi Trung Bộ. Nhà cộng đồng, vải dệt nền đen có hoa văn nổi, đan lát và múa Tung tung Da dá liên hệ với đời sống của từng làng. Tư liệu tại Pơr’ning, Tây Giang, cho thấy cách người địa phương giải thích kiến trúc và truyền nghề trong bối cảnh đón khách tìm hiểu văn hóa.

Cống

Tên gọi khác: Xắm Khống, Phuy A

Người Cống cư trú chủ yếu tại Lai Châu, Điện Biên, với nhà sàn, đồ đan mây và sinh hoạt hát múa gắn cùng đời sống bản. Tại Táng Ngá, lễ Mìn Loóng Phạt đánh dấu lúc kết thúc mùa vụ, có hoa mào gà và bữa cơm chung. Tìm hiểu từng địa điểm giúp phân biệt những nét văn hóa chung với cách thực hành riêng của cộng đồng đang đón khách.

Dao

Tên gọi khác: Kìm Miền, Kìm Mùn

Người Dao có nhiều nhóm địa phương như Dao Đỏ, Dao Tiền, Dao Quần trắng và Dao Thanh Y, với cách mặc và sinh hoạt không đồng nhất. Nghề thêu, vải chàm, sách Nôm Dao và tiếng hát Páo Dung mở ra những hướng khám phá gần gũi. Tìm hiểu một bản cụ thể giúp du khách nhận ra di sản được gìn giữ qua lao động, học nghề và sinh hoạt cộng đồng.

Ê Đê

Tên gọi khác: Ra Đê, Rhađê

Nhà dài, ghế kpan, nghệ thuật kể khan và âm nhạc cồng chiêng là những điểm mở đầu để khám phá văn hóa Ê Đê. Cộng đồng có nhiều nhóm như Kpạ, Bih, Adham, với truyền thống gia đình theo dòng mẹ và những thực hành địa phương khác nhau. Từ buôn làng Đắk Lắk đến vùng tiếp giáp duyên hải, di sản được tiếp nối trong đời sống đang đổi thay.

Gia Rai

Tên gọi khác: Giơ Ray, Chơ Ray

Văn hóa Gia Rai gắn với các plơi trên cao nguyên, nghề dệt, đan gùi và đời sống gia đình theo dòng mẹ. Nhà sàn, cồng chiêng, hát giao duyên và nghệ thuật chạm gỗ mở ra nhiều cách tìm hiểu di sản. Các nhóm Chor, Hđrung, Aráp hay Mthur có khác biệt đáng chú ý; một kiểu nhà hoặc bộ áo váy chỉ giới thiệu được một phần của cộng đồng.

Giáy

Cộng đồng Giáy có di sản ruộng nước và những biến thể rõ về nhà ở, trang phục giữa vùng Lào Cai, Lai Châu và Hà Giang. Áo cài lệch, khăn vuông, cách đồ cơm tẻ và lời hát đối đáp là các chi tiết gợi mở cho khách tìm hiểu. Đi từ một ngôi nhà hay mâm cơm cụ thể sẽ thấy nét riêng địa phương cùng sự giao lưu với láng giềng.

Gié Triêng

Tên gọi khác: Giẻ Triêng

Gié Triêng là tên chung của các nhóm như Gié, Triêng, Ve và Bnoong, có truyền thống cư trú quanh vùng Ngọc Linh. Di sản trải từ nhà sàn dài nhiều bếp, nghề đan dệt đến những dàn cồng chiêng khác nhau theo nơi ở. Khi khám phá văn hóa, việc phân biệt từng nhóm và làng rất quan trọng; chẳng hạn món cá chua ở Lao Đu là một câu chuyện ẩm thực có địa chỉ cụ thể.

Hà Nhì

Tên gọi khác: Hà Nhì Già

Văn hóa Hà Nhì gắn với ruộng bậc thang, nghề nhuộm chàm và những nếp nhà đất ở vùng núi phía tây bắc. Hà Nhì Đen và các nhóm thường được gọi chung là Hà Nhì Hoa có những khác biệt về trang phục, địa bàn sinh sống. Ở vùng Bát Xát, lễ Khô Già Già và việc chuẩn bị bánh dày đem lại một góc nhìn cụ thể về sinh hoạt cộng đồng.

Hoa

Di sản người Hoa ở Việt Nam có nhiều truyền thống địa phương, trong đó các nhóm Quảng Đông, Triều Châu, Phúc Kiến, Hải Nam có tiếng nói và sinh hoạt khác nhau. Ở Chợ Lớn, hội quán, nơi thờ tự và hàng quán giúp du khách tìm hiểu đời sống đô thị. Tư liệu cũng ghi nhận người Hoa làm nông, nghề thủ công và nghề biển; văn hóa cộng đồng rộng hơn một hình ảnh phố buôn bán.

Hrê

Tên gọi khác: H’rê

Đời sống Hrê gắn nổi bật với ruộng lúa nước ở miền núi phía tây Quảng Ngãi và vùng An Lão. Những làng nhà sàn ngang triền đất, áo chàm viền chỉ và bộ chiêng ba chiếc tạo các điểm mở đầu cho hành trình tìm hiểu. Bên cạnh đó là dân ca, truyện kể, nghề dệt và đan lát. Mỗi địa phương có cách tiếp nối di sản trong sinh hoạt hôm nay, không chỉ trong ngày hội.

Kháng

Tên gọi khác: Mơ Kháng

Người Kháng là một cộng đồng cư trú lâu đời ở Tây Bắc, có tiếng nói thuộc ngữ hệ Nam Á và quan hệ văn hóa gần gũi với người Thái. Hòm mây, gùi, kỹ nghệ đóng thuyền và sinh hoạt ca múa là những hướng tìm hiểu giàu chi tiết. Tại Quỳnh Nhai, Sơn La, tiếng hưn mạy bằng tre nứa góp phần tạo nhịp cho những cuộc vui cộng đồng.

Khmer

Tên gọi khác: Khơ-me

Văn hóa Khmer Nam Bộ gắn với phum sóc, đồng lúa và những ngôi chùa giữ vai trò quan trọng trong đời sống cộng đồng. Từ đồ dệt tơ tằm, sách lá buông đến sân khấu dù kê, rôbăm, di sản có nhiều lối tiếp cận. Những vùng đồng bằng, ven biển và đồi núi phía tây nam tạo nên các hoàn cảnh sinh hoạt khác nhau, không thể gom vào một hình ảnh duy nhất.

Khơ Mú

Tên gọi khác: Kmụ, Kưm Mụ

Văn hóa Khơ Mú mở ra qua lời hát Tơm đối đáp, nhạc cụ tre nứa và những bản nhà sàn ở Tây Bắc, cùng các cộng đồng tại miền tây Nghệ An. Quan hệ lâu đời với người Thái hiện diện trong trang phục và sinh hoạt. Tại bản Thẩm Phé, Lai Châu, việc truyền dạy dân ca, dân vũ đem đến một điểm nhìn cụ thể về di sản đang được tiếp nối.

Kinh

Tên gọi khác: Việt

Tìm hiểu văn hóa Kinh có thể bắt đầu từ một làng nghề, ngôi nhà có sân vườn hay cuộc hát giữa các làng kết bạn. Nghề trồng lúa nước, sinh hoạt chợ và việc tưởng nhớ tổ tiên tạo nên nhiều lớp di sản. Trang phục, cách dựng nhà và bữa cơm thay đổi theo vùng; quan họ Bắc Ninh là một ví dụ địa phương, không đại diện cho mọi cộng đồng Kinh.

La Chí

Tên gọi khác: Cù Tê

Văn hóa La Chí gắn với ruộng bậc thang, nhà kết hợp phần sàn với phần đất và những nghề làm đồ dùng gia đình. Tại vùng Hoàng Su Phì, Xín Mần trong tư liệu, canh tác lúa, dệt vải chàm và đan tre tạo nên nhiều câu chuyện để tìm hiểu. Tiếng hát đối đáp cùng đàn tính ba dây bổ sung một hướng khám phá âm nhạc, cần đặt trong dịp và địa phương cụ thể.

La Ha

Tên gọi khác: Klá, Phlạo

Di sản La Ha ở Tây Bắc cho thấy mối liên hệ lâu dài giữa các bản cộng cư, đặc biệt với người Thái. Nhà sàn, nữ phục áo cóm và bữa xôi có những nét chung của vùng, trong khi tiếng La Ha cùng ký ức gia đình tạo chiều sâu riêng. Cần phân biệt các nhóm làm ruộng nước, làm nương và lắng nghe cách người địa phương tự giới thiệu.

La Hủ

Người La Hủ cư trú chủ yếu ở vùng Mường Tè, Lai Châu, với các nhóm La Hủ Đen, La Hủ Vàng và La Hủ Trắng trong tư liệu dân tộc học. Trang phục nhiều lớp, nghề đan mây và tiếng trống trong dịp lễ Tết là những cửa ngõ tìm hiểu văn hóa. Một cuộc gặp với người làm nghề, người giới thiệu sinh hoạt bản giúp nhận ra những khác biệt giữa từng gia đình.

Lào

Tên gọi khác: Phu Lào

Người Lào ở Việt Nam sinh sống tại nhiều vùng, trong đó có Điện Biên, Lai Châu, Sơn La và một số nơi ở Bắc Trung Bộ. Nhà sàn với hiên đặt khung cửi, váy có dải hoa văn và bữa ăn từ gạo nếp gợi mở những hướng khám phá. Di sản ca múa có sắc thái địa phương, đồng thời ghi dấu giao lưu lâu dài với các cộng đồng láng giềng.

Lô Lô

Trang phục ghép vải, trống đồng và những kiểu nhà ở vùng Hà Giang, Cao Bằng tạo nhiều hướng khám phá văn hóa Lô Lô. Các nhóm Lô Lô Hoa, Lô Lô Đen có cách mặc khác nhau, còn sinh hoạt mỗi bản gắn với địa hình và lịch mùa vụ. Du lịch cộng đồng ở Lô Lô Chải là một ví dụ về việc gia đình mở cửa đón khách trong không gian văn hóa đang sống.

Lự

Tên gọi khác: Lừ, Thay Lừ

Ở vùng Bản Hon và một số bản thuộc Lai Châu, di sản Lự gắn với ruộng nước, nghề dệt và nhà sàn có hiên làm vải. Nữ phục nền chàm cùng các dải hoa văn tạo một hướng quan sát gần gũi, trong khi Khắp Lử mở lối tìm hiểu ca hát giao duyên. Mỗi bản có câu chuyện riêng về cách gìn giữ nghề và sinh hoạt cộng đồng.

Mạ

Tên gọi khác: Châu Mạ

Di sản Mạ gắn với miền nam Tây Nguyên và lưu vực Đồng Nai, nơi nhà sàn dài, nghề trồng bông dệt vải và tiếng chiêng lưu giữ nhiều câu chuyện gia đình. Các tên nhóm như Mạ Ngăn, Mạ Xốp, Mạ Tô, Mạ Krung cho thấy sự đa dạng bên trong cộng đồng. Hành trình tìm hiểu có thể bắt đầu từ một tấm váy, chiếc gùi hay cách chia không gian nhà ở qua những lời kể tại chỗ.

Mảng

Vùng Nặm Ban, Lai Châu, giữ vị trí nổi bật trong những ghi chép về người Mảng. Tấm vải trắng thêu đỏ của nữ phục, cơi đựng xôi đan tre mây và lời dân ca xoỏng mở ra những lớp văn hóa cụ thể. Bên cạnh truyền thống nương rẫy là các thay đổi về ruộng, nhà ở và cách tổ chức dịp vui, cần được nhìn theo từng bản và thời điểm.

Mnông

Tên gọi khác: M’nông

Mnông là cộng đồng có nhiều nhóm địa phương ở Tây Nguyên và vùng tiếp giáp Đông Nam Bộ. Từ mái nhà trệt của một số nhóm đến nhà sàn cao của người Rlâm vùng hồ Lắk, di sản cư trú rất đa dạng. Dệt thổ cẩm, đồ gốm, truyện kể và âm nhạc đưa khách đến gần những kỹ năng được trao truyền trong bon. Cần đặt mỗi câu chuyện trong địa phương cụ thể, thay vì dùng một hình ảnh cho toàn cộng đồng.

Mông

Tên gọi khác: Hmông

Văn hóa Mông hiện diện trong nghề dệt lanh, kỹ thuật tạo hoa văn bằng sáp ong, tiếng khèn và những phiên chợ vùng cao. Từ Sa Pa đến Đồng Văn hay Mường Lống, cách mặc, nguồn lương thực và nếp sinh hoạt có những khác biệt đáng tìm hiểu. Một chuyến thăm có chiều sâu bắt đầu bằng việc lắng nghe người làm nghề và nhận biết bối cảnh của từng bản.

Mường

Tên gọi khác: Mol, Mon, Moan, Mual

Trong không gian văn hóa Mường ở Hòa Bình, Thanh Hóa và Phú Thọ, nhà sàn, nghề dệt cạp váy và tiếng cồng chiêng mở ra những câu chuyện gắn với ruộng nước, làng xóm và gia đình. Bữa ăn có nhiều món đồ, còn dân ca gồm nhiều lối hát với tên gọi địa phương. Mỗi vùng Mường có cách thực hành riêng, cần được tìm hiểu qua người đang gìn giữ di sản.

Ngái

Tên gọi khác: Sán Ngải, Sán Ngái

Ngái là một cộng đồng được nhận diện riêng trong danh mục các dân tộc Việt Nam, có tiếng nói thuộc nhóm Hán. Tại Tam Thái, Thái Nguyên, tư liệu VOV kể về nhà đất truyền thống, những đổi thay trong cưới hỏi và việc gìn giữ hát giao duyên. Canh tác lúa nước, nghề thủ công và lịch lễ gia đình bổ sung những góc nhìn cụ thể, cần đặt trong từng nơi cư trú.

Nùng

Tên gọi khác: Nồng

Di sản Nùng ở vùng Đông Bắc có nhiều nhóm địa phương như Nùng An, Nùng Phàn Slình và Nùng Dín. Chợ phiên, nghề thủ công, vải chàm cùng hát sli tạo nên những hướng khám phá gần với đời sống. Tại Cao Bằng, Then và đàn tính được ghi nhận trong không gian văn hóa chung của người Tày, Nùng. Nhà ở và bữa ăn cần được giới thiệu theo từng vùng, tránh đồng nhất mọi nhóm.

Ơ Đu

Tên gọi khác: I Đu

Văn hóa Ơ Đu gắn với miền tây Nghệ An, lưu vực Nặm Mộ, Nặm Nơn và những cộng đồng sống gần người Thái, Khơ Mú. Lễ đón tiếng sấm đầu năm, nhà sàn và việc truyền dạy tiếng mẹ đẻ là những hướng khám phá đáng chú ý. Tại Văng Môn, tư liệu VOV ghi lại câu chuyện giữ ngôn ngữ trong bối cảnh cư trú và giao tiếp đã nhiều thay đổi.

Pà Thẻn

Tên gọi khác: Pà Hưng

Người Pà Thẻn được biết đến qua thổ cẩm nền đỏ và đời sống văn hóa tại những vùng cư trú ở Hà Giang, Tuyên Quang trong các tư liệu địa phương. Đằng sau trang phục là việc giữ giống, trồng trọt, dệt vải và những mối quan hệ đổi công. Tìm hiểu nghề ở Thượng Minh, Lâm Bình là một cách tiếp cận di sản gần gũi, bên cạnh các sinh hoạt lễ hội.

Phù Lá

Phù Lá gồm những nhóm địa phương có khác biệt về y phục, cách ở và sinh hoạt; Xá Phó là tên được dùng cho một bộ phận trong tư liệu. Tại những vùng cư trú như Lào Cai, nghề dệt bông, đồ đan mây trúc và hát giao duyên là các hướng tìm hiểu đáng chú ý. Khi ghé bản, hỏi đúng tên nhóm sẽ giúp chuyến thăm cụ thể và tôn trọng hơn.

Pu Péo

Tên gọi khác: Kabeo

Di sản Pu Péo ở vùng cao Hà Giang gắn với nương ngô, ruộng bậc thang, nhà đất và nữ phục ghép vải màu. Lời hát trong đám cưới, bánh chưng dịp năm mới cùng các sinh hoạt gắn mùa vụ mở nhiều hướng tìm hiểu. Câu chuyện của từng gia đình giúp nhìn rõ cách gìn giữ truyền thống trong môi trường có nhiều cộng đồng cùng sinh sống.

Ra Glai

Tên gọi khác: Raglai

Người Ra Glai có đời sống văn hóa gắn với vùng núi, thung lũng phía nam miền Trung và những mối liên hệ lâu đời với cư dân lân cận. Gùi tre, nghề rèn, truyện kể, cồng chiêng và đàn đá là các điểm tìm hiểu có tư liệu. Gia đình theo dòng mẹ, nhịp mùa rẫy cùng sự chuyển đổi từ nhà sàn sang nhà trệt tạo nên nhiều lớp câu chuyện địa phương.

Rơ Măm

Làng Le, vùng Mô Rai ở bắc Tây Nguyên, là nơi được tư liệu dân tộc học giới thiệu về cộng đồng Rơ Măm. Di sản gắn với vải mộc không nhuộm, nghề đan gùi, lúa nếp, nhà sàn dài và quan hệ cộng đồng quanh nhà rông. Các hình thức cư trú, trang phục và sinh kế đã đổi thay; hoạt động truyền dạy giúp nhiều tri thức tiếp tục được chia sẻ giữa các thế hệ.

Sán Chay

Cộng đồng Sán Chay gồm hai nhóm địa phương Cao Lan và Sán Chỉ, có tiếng nói thuộc hai nhóm ngôn ngữ khác nhau. Nhà sàn, trang phục chàm và những cuộc hát giao duyên là các hướng tìm hiểu trong tư liệu. Ở Thái Nguyên, múa Tắc Xình gắn với đời sống nông nghiệp mở thêm một cửa vào di sản; cần hỏi rõ nhóm và nơi thực hành khi tham quan.

Sán Dìu

Tên gọi khác: San Déo Nhín

Văn hóa Sán Dìu ở vùng trung du Bắc Bộ có thể được tìm hiểu qua soọng cô, bộ váy áo chàm và sinh hoạt trong những làng nhà nền đất. Chiếc váy hai mảnh chung cạp là một chi tiết đáng chú ý của nữ phục truyền thống. Tại Tuyên Quang, bánh tro gói lá chít cho thấy một thực hành ẩm thực có địa chỉ cụ thể, bên cạnh bữa cơm thường ngày.

Si La

Tên gọi khác: Cù Dề Sừ

Trong những vùng cư trú tại Lai Châu, Điện Biên, văn hóa Si La được giới thiệu qua áo đính đồng xu, túi lưới sợi gai và các hình thức hát giao duyên, hát sử ca. Nhà nền đất và sinh hoạt gắn với lúa, ngô bổ sung cho câu chuyện trang phục. Một chuyến thăm có hẹn, được người dân hướng dẫn, giúp tìm hiểu di sản theo từng gia đình và hoàn cảnh sử dụng.

Tà Ôi

Văn hóa Tà Ôi được tìm hiểu qua nghề dệt zèng ở A Lưới, nhà sàn dài và kho dân ca gắn với nhiều hoàn cảnh sinh hoạt. Trong danh mục dân tộc học, Tà Ôi, Pa Cô, Pa Hy được ghi nhận là các nhóm địa phương, có những khác biệt cần được tôn trọng. Một chuyến thăm cơ sở dệt giúp thấy di sản tiếp tục thay đổi qua bàn tay và ý tưởng của người làm nghề.

Tày

Ở nhiều thung lũng Đông Bắc, di sản Tày hiện diện trong nhà sàn, nghề nhuộm chàm, ruộng nước và những cuộc hát lượn. Tiếng đàn tính gắn với Then mở thêm một lối tìm hiểu đời sống tinh thần. Từ Cao Bằng, Lạng Sơn đến vùng Lào Cai, cách mặc và sinh hoạt có nhiều biến thể; mỗi chuyến thăm nên bắt đầu bằng câu chuyện của chính người trong bản.

Thái

Di sản Thái gắn với các thung lũng trồng lúa, nhà sàn, nghệ thuật dệt và những vòng xòe. Từ Tây Bắc tới miền tây Thanh Hóa, Nghệ An, cộng đồng có nhiều nhóm địa phương cùng cách mặc, dựng nhà và tổ chức lễ khác nhau. Tìm hiểu một bản cụ thể giúp khách thấy mối liên hệ giữa đường nước, bữa cơm, câu hát và sinh hoạt hôm nay.

Thổ

Văn hóa Thổ ở miền tây Nghệ An có nhiều lớp khác biệt giữa các nhóm địa phương và vùng cư trú. Tại làng Lung, nghề đan võng gai, làm bánh gai và những điệu ca Thổ được giới thiệu trong hoạt động văn hóa cộng đồng. Nhà sàn, khăn trắng và các kiểu váy áo cũng có biến thể; cần hỏi rõ địa phương thay vì tìm một hình mẫu chung duy nhất.

Xinh Mun

Người Xinh Mun có lịch sử cư trú lâu đời ở Tây Bắc, với tiếng nói thuộc ngữ hệ Nam Á và giao lưu sâu với người Thái. Nhà sàn có đầu mái khum, cách vấn khăn của phụ nữ và hát đối trong dịp vui là những chi tiết gợi mở. Các câu chuyện từ Sơn La còn cho thấy đời sống hôm nay qua trồng trọt, học tập và sự hỗ trợ giữa những người trong bản.

Xơ Đăng

Tên gọi khác: Xơ Đeng

Cộng đồng Xơ Đăng có nhiều nhóm địa phương như Xơ Teng, Tơ Đrá, Mnâm và Ca Dong, gắn với vùng Ngọc Linh và các miền núi lân cận. Nghề đan, dệt, rèn cùng âm nhạc tre nứa làm phong phú hành trình tìm hiểu văn hóa. Nhà ở, sinh kế và nhạc cụ có khác biệt giữa các nhóm; một chuyến thăm cụ thể nên bắt đầu bằng tên làng và lời giới thiệu của chủ nhà.

Xtiêng

Tên gọi khác: S’tiêng, Stiêng

Di sản Xtiêng gắn nổi bật với vùng Bình Phước và các địa bàn lân cận ở Đông Nam Bộ. Nghề đan gùi, dệt thổ cẩm, cồng chiêng cùng truyền thống trồng lúa cung cấp nhiều hướng khám phá văn hóa. Các nhóm như Bù Lơ và Bù Đek có khác biệt về sinh kế, nhà ở và dàn nhạc. Nhìn rõ những sắc thái ấy giúp chuyến thăm vượt khỏi một hình ảnh chung về nhà dài hay trang phục lễ hội.