Thổ cẩm trong câu chuyện Đắk Ndrung
VOV ghi nhận nghề dệt ở Đắk Ndrung với nền xanh, đen, điểm đỏ và vàng; hoa văn có các tam giác nối hoặc lồng nhau, hình cách điệu từ cảnh vật và sinh hoạt. Váy, chăn và đồ dệt còn tham gia trao đổi quà trong cưới hỏi tại địa phương này. Tư liệu rộng hơn mô tả váy tấm, khố và tấm mền trong nếp mặc truyền thống Mnông, đồng thời ghi nhận thay đổi theo đời sống mới. Mẫu áo váy minh họa chỉ chọn một cách phối sắc dệt, không quy định người Mnông hôm nay phải mặc giống nhau.
Không chỉ có một kiểu nhà Mnông
Nhà trệt với mái tranh gần sát đất được ghi nhận ở các nhóm Mnông Gar, Preh, Prâng; nhà sàn thấp ở một số nhóm khác. Riêng người Mnông Rlâm vùng hồ Lắk có nhà sàn cao, cho thấy quan hệ giao lưu kiến trúc trong vùng. Tre, nứa, gỗ và dây buộc góp phần tạo kết cấu truyền thống. Các nguồn cũng nhắc đến sự thay đổi sang nhà xây và kiểu ở mới. Vì vậy, minh họa một ngôi nhà trệt nên nêu nhóm được tham chiếu, còn khi đến bon thực tế, cần quan sát cả nhà cũ lẫn những lựa chọn hiện nay.
Gong Prăk trong những dịp quan trọng
Bên cạnh cồng chiêng, sáo và nhạc cụ có bầu cộng hưởng, người Mnông còn gìn giữ kho truyện kể, sử thi và dân ca. Một ví dụ được VOV ghi tại Bu Njranglu là Gong Prăk gồm ba chiếc có núm, dùng trong các dịp quan trọng và có thể mở đầu cho dàn nhạc lễ hội. Bài báo kể việc nghệ nhân truyền kỹ thuật cho lớp trẻ. Không nên lấy bộ hiếm này làm mẫu cho mọi dàn chiêng Mnông. Cách giới thiệu có địa chỉ cụ thể giúp khách hiểu sự khác nhau giữa một nhạc cụ gia truyền và toàn bộ truyền thống âm nhạc.
Cơm lam và bữa ăn mang theo
Tư liệu về ẩm thực Mnông nhắc cơm gạo tẻ nấu trong nồi đất và cơm lam bằng gạo nếp trong ống nứa. Cháo chua mang ra ruộng rẫy bằng bầu khô là một ghi chép khác về bữa ăn theo công việc. Những chi tiết này cho thấy vai trò của vật chứa và điều kiện sinh hoạt, không phải thực đơn cố định ở mọi bon. Cơm lam cũng có trong văn hóa nhiều cộng đồng, nên không thể gọi là món riêng của người Mnông. Khi thưởng thức món địa phương, nên hỏi người phục vụ về nguyên liệu và hoàn cảnh dùng món.
Bon làng và tri thức làm đồ dùng
Bon hoặc uôn là tên đơn vị cư trú trong tư liệu Mnông, nơi các gia đình có quan hệ láng giềng, họ hàng và hôn nhân. Đan đồ gia dụng bằng mây tre, dệt vải và làm gốm thủ công là những kỹ năng được ghi nhận; gốm truyền thống có cách nặn tay, nung ngoài trời. Nguồn chính thức nhấn mạnh sự khác nhau giữa các nhóm về nhà ở và tập quán gia đình. Một chuyến thăm có thể theo câu chuyện của người thợ từ nguyên liệu đến vật dụng hoàn chỉnh. Đó là cách tiếp cận đời sống có chiều sâu ngoài phần biểu diễn lễ hội.
Bé Bụi