Zèng và những kiểu váy áo
Nữ phục Tà Ôi có váy ống ngắn đi với áo, hoặc kiểu váy dài che từ ngực trở xuống được ghi nhận ở một bộ phận tại A Lưới. Dệt zèng tạo hoa văn bằng sợi màu và cườm trắng, với nền đen, đỏ quen thuộc cùng bảng màu ngày càng mở rộng. Có nơi dùng thêm thắt lưng dệt, vòng và chuỗi hạt. Tại A Lưới, người làm nghề còn phát triển túi, cà vạt, áo và phụ kiện mới; sản phẩm đương đại cần được phân biệt với bộ trang phục truyền thống của từng nhóm.
Nhà dài với những không gian từng bếp
Nhà sàn dài Tà Ôi trong tư liệu có mái uốn tròn ở hai đầu hồi và phần khau cút nhô lên ở đỉnh. Nhiều gia đình nhỏ từng cùng ở, mỗi cặp vợ chồng và các con tạo thành một đơn vị gọi là bếp, có phần sinh hoạt riêng. Vì vậy, nhà dài không chỉ là một hình khối mà còn phản ánh cách tổ chức quan hệ thân thuộc. Tư liệu ghi nhận quy mô khác nhau và sự hiện diện của một số nhà dài; khách cần phân biệt mô hình trưng bày với nhà đang có người ở.
Lời hát theo từng cuộc gặp
Kho dân ca Tà Ôi có nhiều lối hát theo hoàn cảnh: Calơi đối đáp trong cuộc vui, Ba boih hát một mình khi lao động hoặc đi đường, Roih gửi lời dặn dò, Cha chap dành cho tình cảm đôi lứa. Cồng, chiêng, sáo, khèn bè và đàn Ta lư cũng được ghi nhận. Bộ nhạc cụ sử dụng thay đổi giữa nghi lễ và dịp vui, không phải lúc nào cũng cùng hòa tấu. Khi nghe nghệ nhân giới thiệu, tên nhóm địa phương, cách gọi làn điệu và ý nghĩa lời ca giúp hiểu tiết mục chính xác hơn.
Bữa cơm và nguồn thực phẩm theo mùa
Cơm là lương thực chính trong tư liệu về người Tà Ôi, cùng các nguồn bổ sung như ngô, sắn và khoai. Rau, măng, nấm, ốc, cá và thịt xuất hiện trong mô tả bữa ăn, cho thấy sự kết hợp giữa canh tác và nguồn thực phẩm địa phương. Nếp sinh hoạt còn gắn với mùa lúa rẫy và ruộng nước ở nhiều nơi. Một mâm cơm tại A Lưới hay vùng lân cận cần được giới thiệu theo gia đình, mùa và dịp; không nên mặc định tất cả nhóm địa phương có cùng thực đơn.
Nghề dệt nối truyền thống với sản phẩm mới
Tại A Lưới, bài VOV năm 2020 ghi nhận các hợp tác xã dệt zèng nhận đơn hàng, hướng dẫn sản xuất và kiểm tra sản phẩm. Người dệt vừa giữ hoa văn truyền thống vừa thử họa tiết, mẫu phụ kiện mới; các lớp truyền nghề giúp người trẻ tiếp cận công việc. Bên cạnh hoạt động ấy, chu kỳ mùa lúa và những dịp nghỉ sau thu hoạch vẫn là bối cảnh quan trọng trong hồ sơ văn hóa. Gặp người làm nghề cho phép hiểu di sản qua cả kỹ thuật dệt, thời gian lao động và nhu cầu hôm nay.
Bé Bụi