Vải mộc trắng kem trong nữ phục truyền thống
Y phục Rơ Măm truyền thống được làm từ vải mộc không nhuộm, giữ sắc trắng hoặc kem tự nhiên. Nam giới dùng khố, phụ nữ có váy quấn và áo không ống tay; khi lạnh có thêm tấm choàng cũng dùng làm chăn. Tư liệu bảo tàng nhắc việc phụ nữ dệt vải và cho biết trang phục hiện nay đã tiếp nhận kiểu mặc của người Kinh, các dân tộc lân cận. Bởi vậy, mẫu áo váy trắng kem ở đây là gợi ý về một lớp di sản. Không nên thêm hoa văn sặc sỡ rồi coi đó là sắc phục cổ truyền chung của Rơ Măm.
Nhà dài, gian chung và những mái nhà mới
Làng Rơ Măm truyền thống có nhà rông ở giữa, các nhà sàn dài của gia đình bố trí xung quanh và mở cửa về không gian chung. Trong một nhà dài, mỗi gia đình nhỏ có buồng và bếp riêng; gian giữa dùng tiếp khách, hành lang dọc nối các phần nhà. Những tư liệu sau này ghi bố cục cư trú đổi sang nhà dọc đường và nhiều nhà xây, mái tôn hoặc ngói. Vì thế, nhà dài trong minh họa giới thiệu ký ức kiến trúc, không phải khẳng định mọi gia đình làng Le hiện vẫn ở theo cùng một sơ đồ.
Dân ca và sự truyền dạy trong cộng đồng
Tư liệu về Rơ Măm nhắc đến những làn điệu dân ca, hát giao duyên và chuyện kể của người già, cùng chiêng, trống, các loại đàn và sáo. Đây là một tập hợp thực hành, không phải chỉ một nhạc cụ tiêu biểu duy nhất. Bài giới thiệu của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch còn ghi hoạt động truyền dạy cồng chiêng, múa xoang cho thế hệ trẻ ở làng Le. Một buổi giao lưu do cộng đồng tổ chức có thể giúp người nghe hiểu cách di sản được tiếp nối, nhưng không thay thế ý nghĩa của âm nhạc trong từng nghi lễ.
Lúa nếp và cơm nấu trong ống tre
Lúa nếp giữ vai trò nổi bật trong sinh kế và bữa ăn Rơ Măm được ghi chép, bên cạnh một phần lúa tẻ, ngô và sắn. Cơm nếp nấu trong ống tre hoặc nứa được ăn cùng canh và muối ớt. Đó là chi tiết cụ thể để tìm hiểu quan hệ giữa mùa lúa, dụng cụ nấu và bữa cơm. Cơm ống tre cũng được nhiều cư dân miền núi chế biến, nên không phải món riêng có. Khi được mời dùng bữa, nên để chủ nhà giới thiệu cách ăn và nguyên liệu thực tế, thay vì mặc định mâm cơm phải giống một hình ảnh cổ truyền.
Mở cửa kho lúa và tri thức làng Le
Các nghi lễ liên quan đến lúa là phần quan trọng của di sản Rơ Măm, với những mốc như gieo trỉa, xin tuốt lúa sớm và mở cửa kho lúa. Nghi lễ mở kho được tư liệu giới thiệu gắn với Tết cơm mới, cho thấy hạt lúa liên hệ cả sinh kế lẫn đời sống tinh thần. Nghề đan gùi, dệt và vai trò của người am hiểu tập quán góp phần giữ tri thức cộng đồng. Làng Le cũng có cư dân thuộc nhiều dân tộc, sinh kế đã thêm ruộng nước và cây trồng khác; đời sống hiện tại không dừng ở mô tả lễ hội.
Bé Bụi