Áo váy và những dải dệt nhiều sắc
Trang phục nữ Xtiêng truyền thống có áo đi cùng váy quấn, phối vòng kim loại và chuỗi cườm; trang phục nam có khố. Tư liệu còn ghi nhận áo cánh, sơ mi và giao lưu cách mặc với người Khmer ở vùng gần nhau. Ảnh trình diễn văn hóa trên Nhân Dân cho thấy nền sẫm, dải sọc nhỏ và mảng hình học đỏ, vàng, xanh trên áo váy. Đây là căn cứ minh họa một bộ lễ hội, không phải quy chuẩn chung. Nghề dệt thổ cẩm ở Bình Phước được VOV ghi nhận trong hoạt động công bố di sản năm 2024.
Nhà trệt vùng cao, nhà sàn vùng thấp
Nguồn chính thức phân biệt nhà Xtiêng ở vùng cao và vùng thấp: vùng cao có nhà trệt mái phủ gần mặt đất, vùng thấp thường có nhà sàn với vách nghiêng phía trên ra ngoài. Trước kia, một làng có thể gồm vài nhà dài, trong mỗi nhà có nhiều bếp gia đình; về sau nhà ngắn cho từng hộ phát triển. Bởi vậy, nhà dài không đồng nghĩa với nhà cộng đồng và cũng không mặc nhiên là nhà sàn. Khi xem mô hình hoặc thăm một khu giới thiệu di sản, cần hỏi nhóm, vùng và thời kỳ của ngôi nhà được tham chiếu.
Bù Lơ, Bù Đek và những dàn nhạc khác nhau
Cồng và chiêng là những nhạc cụ quan trọng trong văn hóa Xtiêng, đồng thời được trân trọng như đồ vật gia truyền. Tư liệu phân biệt nhóm Bù Lơ chủ yếu dùng bộ sáu chiêng, nhóm Bù Đek thường dùng bộ năm cồng. Số nhạc cụ còn thay đổi theo hoàn cảnh sử dụng, vì thế không thể lấy một cấu hình để minh họa mọi dịp. Ngoài ra còn có trống, tù và, khèn bầu và các loại đàn, cùng những điệu hát dân gian. Cồng chiêng được nhiều cộng đồng cùng gìn giữ; sự khác biệt cần nghe qua bài bản và cách hòa tấu tại chỗ.
Cơm gạo và nguồn thực phẩm quanh làng
Bữa ăn Xtiêng được nguồn giới thiệu ghi nhận với cơm gạo tẻ, cơm nếp, cá, rau và sắn luộc; thực phẩm ngày nay còn đến từ chợ và trao đổi hàng hóa. Lúa rẫy nổi bật trong sinh kế Bù Lơ, trong khi Bù Đek vùng thấp có truyền thống ruộng nước. Tư liệu cũng mô tả bầu khô làm vật đựng cơm, canh, nước trong nếp sinh hoạt cũ. Những chi tiết này giúp đọc mối liên hệ giữa bữa ăn, canh tác và đồ dùng. Món ăn đón khách cần hỏi theo từng nhà, tránh gán một thực đơn chung cho toàn cộng đồng.
Gùi đan và khung dệt được tiếp nối
Nghề đan gùi và dệt thổ cẩm của người Xtiêng ở Bình Phước được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, theo tin VOV về lễ công bố tháng 5 năm 2024. Đó là sự ghi nhận những tri thức làm đồ dùng được cộng đồng duy trì. Trong sinh hoạt truyền thống, nhiều bếp hợp thành một nhà, còn làng có tên gọi khác nhau theo vùng như bon, poh hoặc wang. Khi gặp người làm nghề, hỏi công dụng, vật liệu và cách học từ thế hệ trước sẽ nối được sản phẩm với đời sống, thay vì chỉ xem hoa văn trang trí.
Bé Bụi