Váy quấn và tấm ùi
Váy quấn Cơ Ho là tấm vải quấn quanh người và giắt ở cạp; tư liệu mô tả nền đen với dải hoa văn trắng, bên cạnh những biến thể chàm và sọc màu. Khi lạnh có tấm ùi choàng hoặc đắp. Bài VOV về nghề dệt ghi nhận các gam đen, trắng, thêm xanh và đỏ; hình thoi, tam giác nối nhau thành đường viền. Tại vùng Cơ Ho Cil ở Đưng K’Nơh, nghệ nhân giải thích cách phối họa tiết còn theo cảm nhận của người dệt. Vì vậy, cần nhìn cả kỹ thuật và xuất xứ sản phẩm thay vì tìm một bảng màu bất biến.
Nhà dài, bếp và không gian gia đình
Tư liệu chính thức mô tả nhà sàn dài Cơ Ho có mái tranh, vách phên nghiêng ra ngoài và cầu thang phía trước cửa. Bếp là nơi sinh hoạt gia đình, từ ăn uống, nghỉ ngơi đến tiếp khách; đồ đạc và ché được bố trí theo không gian của nhà. Các nguồn cũng ghi nhận nhà đất cùng sự phổ biến hơn của gia đình nhỏ. Nhà dài ở đây là kiến trúc cư trú, không phải cách gọi khác của nhà rông. Khi tham quan nhà truyền thống hoặc mô hình, nên hỏi nơi chốn và thời kỳ được giới thiệu để hiểu sự chuyển đổi ấy.
Lời ca cùng tiếng chiêng và đàn tre
Văn nghệ dân gian Cơ Ho gồm thơ ca, dân ca và những vũ khúc được trình diễn trong lễ hội. Bộ cồng chiêng sáu chiếc, kèn ống bầu Kơmbuat, đàn ống tre Kơrla và trống Sơgơr được nguồn chính thức ghi nhận. Nhạc cụ có thể hòa với lời ca hoặc diễn tấu riêng. Khi tìm hiểu, cần phân biệt phần giới thiệu dành cho khách với thực hành trong một nghi lễ cụ thể. Cồng chiêng là di sản được nhiều cộng đồng trong vùng cùng gìn giữ; nét đáng nghe nằm ở bài bản, cách phối hợp và lời giải thích của người biểu diễn.
Cơm và canh có tấm gạo
Lúa là cây lương thực quan trọng của người Cơ Ho, với gạo tẻ và gạo nếp trong nguồn thực phẩm. Tư liệu giới thiệu món canh rau nấu cùng tấm, thêm muối, ớt; thịt, cá có thể kho, luộc hoặc nấu với cây chuối non. Các nguồn còn mô tả sự thay đổi từ nấu bằng ống sang dùng nồi đất, đồng, gang. Rượu cần xuất hiện trong lễ tiệc như ở nhiều cộng đồng Tây Nguyên. Đây là những ghi chép về tập quán, không phải thực đơn thống nhất; món được phục vụ trong một chuyến thăm còn tùy gia đình và mùa nguyên liệu.
Mỗi nhóm, mỗi cách làm nghề
Tên nhóm Xrê gắn với ruộng nước, trong khi các nhóm Cơ Ho khác được tư liệu giới thiệu với truyền thống làm rẫy. Đan lát tạo nên gùi có hoặc không nắp, nhiều cỡ cho các việc chứa và mang nông sản. Nghề dệt đặc biệt được ghi nhận ở nhóm Chil; tại Đưng K’Nơh, nghệ nhân vẫn dùng khung rời bằng gỗ hoặc tre và trao truyền cách tạo hoa văn. Tấm đắp, váy, khăn choàng có công dụng khác nhau. Tìm hiểu tên nhóm, đồ nghề và người làm giúp chuyến thăm đi sâu hơn những hình ảnh lễ hội quen thuộc.
Bé Bụi