Vải nền đen và hoa văn cườm trắng
Vải dệt nền đen với hoa văn nổi là điểm đáng chú ý trong trang phục Cơ Tu. Hồ sơ ghi nhận cả hoa văn bằng chì trong hiện vật cũ và cườm trắng; nữ mặc váy ống dài hoặc váy ngắn kết hợp áo không tay. Dịp lễ hội có thể thêm thắt lưng nền trắng mộc, còn tấm vải lớn dùng để choàng. Bộ minh họa chọn nền sẫm, dải hình học sáng và thắt lưng trắng; đó là lựa chọn từ tư liệu, không tái hiện mọi kỹ thuật hay toàn bộ cách mặc ở các làng.
Gươl giữa không gian sinh hoạt làng
Gươl là nhà cộng đồng để họp bàn, gặp gỡ và tổ chức sinh hoạt chung của làng Cơ Tu. Tại Pơr’ning, Tây Giang, bài VOV mô tả công trình dùng nhiều gỗ và vật liệu lợp từ cây lá, với dáng mái gợi hình mai rùa. Bên trong có chạm khắc, hình ảnh động vật, công cụ và nhạc cụ được giới thiệu qua lời người địa phương. Cần phân biệt Gươl với nhà ở gia đình: tư liệu cũng ghi nhận nhà sàn có đầu mái khum, từng chứa nhiều bếp của các gia đình thân thuộc.
Chiêng và múa Tung tung Da dá
Tung tung Da dá được giới thiệu trong sinh hoạt văn hóa Cơ Tu, với phần múa nam và nữ, đi cùng nhịp nhạc cộng đồng. Hồ sơ dân tộc học ghi nhận chiêng, cồng, trống, sáo và các loại đàn; số lượng, cách phối hợp cần được hiểu theo nơi diễn và hoàn cảnh. Bài VOV về Gươl tại Tây Giang còn nhắc hát lý và trình diễn, chế tác nhạc cụ trong trải nghiệm tìm hiểu làng. Lời giải thích của người biểu diễn giúp nối động tác, nhịp điệu với dịp sử dụng của tiết mục.
Cơm tẻ thường ngày, cơm nếp dịp vui
Bữa thường ngày Cơ Tu được hồ sơ mô tả với cơm gạo tẻ, còn ngày lễ hội có thêm cơm nếp. Các món nướng và cách chế biến, đựng thức ăn trong ống tre cũng được ghi nhận trong bối cảnh ẩm thực của cộng đồng. Nguồn thức ăn liên hệ với canh tác lúa, chăn nuôi và thực phẩm địa phương, thay đổi theo nơi ở. Khi dùng bữa do gia đình hoặc nhóm đón khách chuẩn bị, hãy hỏi món nào dành cho dịp mừng, món nào quen thuộc trong sinh hoạt và nguyên liệu được lấy từ đâu.
Công việc chung quanh Gươl
Đan lát, dệt vải và điêu khắc là những hướng tìm hiểu kỹ năng thủ công Cơ Tu. Gùi hai quai, trong đó có loại ba ngăn, và những đồ đan phục vụ xử lý lúa cho thấy mối liên hệ giữa nghề với công việc thường ngày. Tại Tây Giang, Gươl còn gắn với việc giới thiệu dệt, nhạc cụ, múa và lễ mừng lúa mới cho khách. Những sinh hoạt ấy do từng làng tổ chức; chuyến thăm có chiều sâu nên dành thời gian nghe người thực hành nói về công dụng, quá trình làm và sự thay đổi của sản phẩm.
Bé Bụi