Vải mặc trong mạng lưới trao đổi
Trang phục Chu Ru cho thấy rõ sự giao lưu với người Chăm, Cơ Ho, Ra Glai và Mạ qua trao đổi váy, áo, khố, chăn, địu. Một kiểu nữ phục được ghi nhận gồm váy và tấm choàng để lộ một bên vai. Nam phục dùng vào cưới hỏi hoặc lễ hội có quần trắng, áo dài đen và khăn vấn trắng; tư liệu cho biết nhiều sản phẩm được mua từ người Chăm. Vì vậy, không nên gán mọi đường dệt cho một nghề dệt riêng biệt của Chu Ru. Khi xem hiện vật, nguồn vải và dịp mặc quan trọng không kém kiểu dáng.
Nhà sàn giữa những gia đình thân thuộc
Nhà sàn Chu Ru trong tư liệu được làm bằng tre, gỗ và các loại cây họ tre, mái lợp cỏ tranh. Các gia đình thân thuộc thường dựng nhà gần nhau trong đơn vị làng gọi là plei. Không gian ở cần được hiểu cùng quan hệ cư trú bên nhà vợ của truyền thống gia đình theo dòng mẹ. Dựng nhà mới có sự giúp đỡ của họ hàng và cộng đồng, rồi mọi người cùng chia vui khi gia chủ dọn đến. Mẫu nhà sàn chỉ gợi kiến trúc cổ truyền; vật liệu và bố trí nhà đang sử dụng cần được tìm hiểu tại chỗ.
Chiêng trống và điệu múa tamga
Tư liệu về văn nghệ Chu Ru ghi trống, kèn, chiêng cùng các nhạc cụ mang tên r’tông, kwao và terlia. Trong hội hè, âm nhạc có thể đi cùng điệu múa tamga. Kho tàng ca dao, tục ngữ cũng phản ánh quan hệ gia đình và vai trò của phụ nữ trong truyền thống mẫu hệ. Tên nhạc cụ địa phương cần được nghe người thực hành giải thích, bởi một tên gọi không đủ để suy ra hình dáng hoặc kỹ thuật chơi. Hồ sơ minh họa dùng chiêng có nguồn ghi nhận, không tạo thêm một nhạc cụ được coi là riêng có.
Hạt gạo và chiếc nồi đất tự làm
Gạo tẻ là lương thực chính trong ghi chép về người Chu Ru, được nấu trong những nồi đất do gia đình làm. Ngô, khoai và sắn bổ sung nguồn ăn; măng, rau đậu và cá suối hiện diện trong nguồn thực phẩm được mô tả. Chi tiết chiếc nồi nối bữa cơm với nghề gốm gia đình, bên cạnh truyền thống trồng lúa và làm thủy lợi. Một mâm cơm nên được giới thiệu theo mùa, nguồn nguyên liệu và cách nấu thực tế. Không cần đặt tên một món độc quyền để thấy được giá trị văn hóa của những vật dụng và bữa ăn bình dị.
Mương nước, mùa lúa và gia đình theo dòng mẹ
Người Chu Ru có truyền thống canh tác ruộng sình và ruộng khô, chú trọng mương, phai, đê, đập để đưa nước tới đồng. Trong chu kỳ canh tác có các lễ liên quan đến đập nước, mương nước, gieo hạt và mừng lúa mới. Gia đình mẫu hệ thể hiện qua tục cưới chồng, con theo họ mẹ và vai trò thừa kế của phụ nữ. Nghề đan lát, làm gốm cùng vườn gần nhà bổ sung hoạt động ruộng đồng. Các nét ấy nên được tìm hiểu như tập quán có hoàn cảnh cụ thể, không phải quy tắc áp lên mọi gia đình hôm nay.
Bé Bụi