Nữ phục trong không gian giao lưu với người Thái
Hồ sơ dân tộc học mô tả trang phục Kháng gần với trang phục Thái, đồng thời giới thiệu một bộ nữ phục mang dáng dấp Thái Trắng. Trong ảnh ấy, áo dài tay màu hồng nhạt đi cùng váy sẫm, dải thắt lưng xanh và hàng chi tiết sáng ở phía trước áo. Sự gần gũi này phản ánh quá trình sống cạnh nhau, không làm mất đi tên gọi cộng đồng. Khi xem hiện vật hoặc trang phục được mặc trong bản, địa phương, thời điểm và hoàn cảnh sử dụng là những thông tin cần đi cùng.
Nhà sàn và đồ dùng đan mây
Nhà sàn là một kiểu cư trú được ghi nhận ở người Kháng, với các dạng nhà khác nhau về độ kiên cố và cách làm mái. Tư liệu chú ý lối cửa nối với cầu thang và đường đi qua chiều dài nhà. Bên cạnh kiến trúc, đồ đan giúp nhận ra kỹ năng tổ chức sinh hoạt: hòm mây để cất giữ, ghế mây, gùi và nhiều vật dụng gia đình. Thay vì coi một ngôi nhà là mẫu chung, khách có thể nhờ chủ nhà giải thích công dụng từng món còn được sử dụng.
Hưn mạy trong sinh hoạt Quỳnh Nhai
Tại Quỳnh Nhai, Sơn La, VOV giới thiệu hưn mạy làm từ một đoạn tre nứa, có đầu tách thành hai nhánh để tạo tiếng khi gõ vào bàn tay. Có chiếc được trang trí bằng tua vải màu; khi múa tập thể, tiếng trống và chiêng đệm cùng tiết tấu tre. Dân ca Kháng còn kể chuyện sinh hoạt thường ngày, bên cạnh vốn bài hát và thơ Thái được tiếp nhận qua giao lưu. Hưn mạy có họ hàng về chất liệu, cách tạo âm với nhạc cụ tre của những cộng đồng khác.
Xôi, rau thơm và món đồ chín
Lúa nếp có vị trí trong trồng trọt và bữa ăn Kháng; xôi là món được hồ sơ dân tộc học ghi nhận rõ. Tư liệu cũng mô tả khẩu vị chua, cay và một cách phối hợp thịt với lá lốt, ớt, tỏi, rau thơm rồi đồ chín. Những chi tiết ấy cho thấy bữa ăn được tạo nên từ lương thực và cách nêm nếm, chứ không chỉ một món mang tên riêng. Khi được mời cơm, nên hỏi gia đình về nguyên liệu và sự khác nhau giữa bữa thường với dịp mừng cơm mới.
Đan lát, thuyền và nhịp mùa vụ
Sinh kế Kháng trong tư liệu kết hợp nương với ruộng ở mức độ khác nhau theo nhóm cư trú. Ngoài lúa nếp còn có ngô, sắn, vừng và chăn nuôi gia đình. Nghề đan hòm, ghế mây, gùi được biết đến qua sản phẩm trao đổi với cộng đồng lân cận; kỹ nghệ đóng thuyền độc mộc, thuyền đuôi én cũng được ghi nhận. Tết cơm mới nối nhịp sản xuất với sinh hoạt chung. Những kỹ năng này nên được tìm hiểu qua người còn thực hành, vì không phải bản nào cũng duy trì mọi nghề.
Bé Bụi