Nền chàm và các dải hoa văn trên váy
Nữ phục Lự trong hồ sơ truyền thống dùng nền chàm đen cho áo, váy và khăn. Những dải hoa văn ngang, dọc khiến phần trang trí trên váy gợi cảm giác chia thành hai tầng. Áo có kiểu chéo vạt, buộc về bên trái; khăn quấn nghiêng cũng là chi tiết được tư liệu ghi nhận. Vòng cổ, vòng tay và xà tích bạc làm điểm nhấn. Đồ mặc dịp lễ, trang phục của người lớn tuổi hay cách trang trí khăn có thể khác nhau. Khi xem dệt, hãy hỏi người làm về đường hoa văn đang thực hiện.
Mái nhà che hiên dệt
Nhà sàn Lự gắn với phần hiên được mái kéo dài che phủ, nơi đặt khung dệt và dụng cụ làm vải. Bếp cùng chăn, đệm, màn và rèm được ghi nhận trong không gian bên trong. Tư liệu mô tả mái nhà không hoàn toàn giống nhau, nên cần xem từng ngôi nhà thay vì áp một số mái cố định. Với khách tham quan, phần hiên cho thấy sự nối tiếp giữa kiến trúc và công việc hằng ngày. Hãy hỏi gia chủ vị trí đứng xem, lối ra sân phơi và phần không gian dành riêng cho gia đình.
Khắp Lử và tiếng sáo đôi
Khắp Lử là hình thức hát được cả hồ sơ chính phủ và tư liệu Nhân Dân ghi nhận. Trong cách hát giao duyên được mô tả, người nữ dùng khăn đỏ che mặt, người nam thổi sáo đôi đệm; sân bản với chiếu trải là một không gian sinh hoạt trước đây. Sự kết hợp lời hát và tiếng sáo giúp khách hiểu âm nhạc qua cuộc đối đáp hơn là chỉ qua nhạc cụ. Nếu có buổi giới thiệu tại bản, nên hỏi làn điệu đang nghe thuộc dịp nào và xin phép riêng trước khi ghi âm người hát.
Xôi đồ và nguồn thực phẩm quanh ruộng vườn
Xôi từ gạo nếp là một món lương thực nổi bật trong tư liệu Lự, bên cạnh cơm và cháo gạo tẻ. Ngô, khoai, sắn, đậu và rau góp phần làm đa dạng nguồn nguyên liệu; cá cũng được nhắc tới trong bữa ăn truyền thống. Đồ, nấu và luộc là những cách chế biến được ghi nhận, không phải kỹ thuật riêng của một dân tộc. Mâm cơm vì vậy nên được giới thiệu bằng nguyên liệu thực có tại gia đình và mùa đến thăm. Khách có thể hỏi loại gạo, món chín và cách sử dụng chõ đồ.
Từ đường mương chung đến tấm vải gia đình
Người Lự có vốn kỹ thuật ruộng nước với hệ thống mương, phai và cách chăm mạ được tư liệu mô tả khá cụ thể. Bên cạnh đồng ruộng, nghề dệt nối nhiều công đoạn từ bông, sợi đến tấm vải phục vụ mặc, chăn và đệm. Quan hệ láng giềng còn thể hiện qua việc giúp nhau sản xuất, làm nhà và lo việc gia đình. Một số sinh hoạt tín ngưỡng có thời gian kiêng vào bản. Trước chuyến đi, nên hỏi người đón tiếp về lịch địa phương và cơ hội tìm hiểu nghề khi người làm thuận tiện.
Bé Bụi