HỖ TRỢ THÀNH VIÊN 0367 494 919

Product was successfully added to your shopping cart.
BẢN SẮC VIỆT · Tây Nguyên

Dân tộc Brâu

Làng Đắk Mế ở bắc Tây Nguyên là địa điểm được nhiều tư liệu nhắc tới khi giới thiệu người Brâu. Nhà cộng đồng, nghề đan gùi, bữa cơm nếp và tiếng chiêng gắn với những câu chuyện về mùa lúa và quan hệ làng xóm. Riêng chiêng Tha mang ý nghĩa nghi lễ đặc biệt. Tìm hiểu di sản cần phân biệt thực hành thiêng với hoạt động giao lưu dành cho khách.

Khám phá Brâu trong không gian 3D

Đơn vị xuất bản: Vietnam Backpackers

Minh họa 3D nguyên bản về văn hóa Brâu, không phải ảnh tư liệu dân tộc học
Minh họa 3D nguyên bản của dự án, không phải ảnh tư liệu dân tộc học. Mô hình mang tính diễn giải, không đại diện cho mọi địa phương, nhóm cộng đồng hay thời kỳ. Xem mô hình và bối cảnh minh họa.

Ngữ hệ / nhóm ngôn ngữ: Nam Á, nhóm Môn–Khmer

Tên gọi khác: Brao

Mỗi địa phương và nhóm cộng đồng có cách thực hành riêng. Hồ sơ là điểm khởi đầu tìm hiểu, không đại diện cho mọi cá nhân hay gia đình.

Váy quấn và vải từ trao đổi

Nữ phục Brâu truyền thống có váy tấm quấn quanh người; nam phục dùng khố, trong một số hoàn cảnh có áo ngắn chui đầu hoặc tấm choàng khi lạnh. Vải mặc và đồ trang sức được trao đổi với các cộng đồng lân cận, khác với nhiều vật dụng đan do dân làng tự làm. Ảnh tư liệu trên cổng Bộ Dân tộc và Tôn giáo cho thấy một váy nữ có sọc ngang sẫm, đỏ nâu và đường sáng. Màu ấy chỉ làm cơ sở cho minh họa một bộ đồ, không chứng minh mọi váy Brâu có cùng hoa văn hay sắc độ.

Nhà cộng đồng và làng đã đổi thay

Trong bố cục làng Brâu truyền thống, nhà cộng đồng đứng ở giữa, các nhà ở quay đầu hồi và cửa chính về phía trung tâm. Nhà sàn có mái dốc cao, nền chia những cao độ phục vụ sinh hoạt, với lối nối sang phần nhà phụ. Tuy nhiên, tư liệu về Đắk Mế cũng ghi những nhà trệt lợp ngói được bố trí theo hàng trong quy hoạch mới. Hai hình ảnh thuộc những thời điểm và cách tổ chức cư trú khác nhau. Mẫu nhà sàn chỉ giới thiệu di sản kiến trúc, không phải mô tả toàn cảnh làng hiện tại.

Chiêng Tha và giới hạn của việc trình diễn

Người Brâu có các loại chiêng được ghi tên coong, mam và tha, cùng hát ru, bài ca cưới và truyện kể. Một bộ chiêng Tha gồm hai chiếc, được gọi là chiêng vợ và chiêng chồng. Đây là vật thiêng gắn với nghi thức cộng đồng, không nên hiểu như đạo cụ có thể mang ra gõ bất cứ lúc nào. VOV ghi nhận yêu cầu có sự kiện thực và sự cho phép trước khi sử dụng. Vì vậy, hình chiêng trong minh họa chỉ gợi di sản âm nhạc; khách không nên đề nghị tái diễn nghi lễ để chụp ảnh hoặc giải trí.

Cơm nếp trong ống nứa và bữa cơm gia đình

Tư liệu về Brâu ghi cơm nếp nấu trong ống nứa non, thường gọi cơm lam, cùng cơm tẻ nấu bằng nồi đất. Muối ớt, rau quả, măng và cá suối nằm trong nguồn thực phẩm được mô tả. Việc trồng cả lúa nếp lẫn lúa tẻ cho thấy bữa ăn có nhiều lựa chọn, không chỉ một món dùng trong ngày hội. Cơm lam cũng hiện diện ở các cộng đồng khác, nên không phải món độc quyền của Brâu. Nếu được gia đình giới thiệu bữa cơm, hãy tìm hiểu loại gạo, cách dùng món và hoàn cảnh tiếp đãi của chính chủ nhà.

Mùa lúa, gùi đan và quan hệ làng xóm

Chu kỳ làm rẫy Brâu gắn với nhiều mốc được ghi trong tư liệu, từ chọn đất, gieo trỉa đến mừng lúa mới và mở kho. Thời điểm mừng cơm mới phụ thuộc mùa vụ, từng gia đình, không có một ngày chung áp dụng mọi nơi. Đan gùi, sửa nông cụ và trao đổi vải giúp nối đời sống trong làng với cư dân lân cận. Bảo tàng cũng ghi nhận các gia đình có quan hệ hôn nhân giữa nhiều cộng đồng. Vì thế, Đắk Mế cần được nhìn như nơi ở đang vận động, không phải một không gian chỉ tồn tại để giữ nguyên phong tục.

Đi đâu để tìm hiểu văn hóa Brâu

Những tỉnh có cộng đồng Brâu sinh sống tập trung, theo địa giới hành chính hiện nay. Đây là gợi ý để lên chuyến đi, không phải ranh giới cư trú.

Tài liệu tham khảo

Nội dung giới thiệu được biên soạn lại từ các tài liệu văn hóa; tên tài liệu và đơn vị xuất bản được ghi nhận dưới đây.

  • Người Brâu — Bộ Dân tộc và Tôn giáo
  • Người Brâu — Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam
  • Chiêng tha – vật tổ của người B’râu — VOV4 – Đài Tiếng nói Việt Nam
  • Nhạc cụ truyền thống của dân tộc Brâu — VOV5 – Đài Tiếng nói Việt Nam

Chưa biết ghé đâu? Kể mình nghe ý tưởng chuyến đi.