Một kiểu áo lễ ghép ô đỏ trắng
Tư liệu dân tộc học ghi một kiểu nữ phục Ra Glai trong lễ hội là áo dài có phần trên ghép các ô đỏ, trắng xen kẽ. Đó là chi tiết có thể dùng để tìm hiểu kỹ thuật phối vải, nhưng không nên xem như đồng phục của mọi làng. Trong đời sống được ghi nhận gần đây, nam giới dùng quần và áo sơ mi, phụ nữ mặc váy hoặc quần với áo bà ba. Trang phục thay đổi theo thời kỳ và giao lưu vùng miền; một áo lễ lưu trong tư liệu không cho phép suy đoán căn tính của người mặc hôm nay.
Nhà sàn trong ký ức, nhà trệt trong đời sống
Người Ra Glai cư trú ở vùng núi và thung lũng, với nhà sàn được ghi nhận trong truyền thống và nhà trệt ngày càng phổ biến trong các tư liệu sau này. Những mô tả nhà cũ nhắc đến tre, gỗ, dây buộc, vách phên hoặc đất trát, mái tranh hay lá mây. Có nhà mặt bằng gần vuông, có nhà hình chữ nhật, nên không thể dùng một kích thước để mô tả mọi gia đình. Một chuyến thăm có người địa phương giải thích sẽ giúp nhận ra phần nào thuộc nếp cũ, phần nào là lựa chọn xây dựng mới.
Chiêng, đàn đá và tiếng hát kể
Kho tàng văn nghệ Ra Glai gồm dân ca, truyện cổ, thần thoại, tục ngữ và nhiều nhạc cụ. Tư liệu ghi cồng chiêng, khèn bầu, đàn môi, đàn ống tre, cùng những thanh đá có âm được ghép thành bộ đàn đá. Số chiêng sử dụng có thể khác nhau giữa các bộ và hoàn cảnh diễn tấu. Những nhạc cụ này nằm trong mạng lưới văn hóa rộng của miền Trung và Tây Nguyên, không phải món nào cũng riêng có ở Ra Glai. Khi xem giới thiệu đàn đá, nên tìm hiểu người thực hành và bối cảnh sử dụng của chính địa phương ấy.
Cơm mang lên rẫy và bát canh chung
Trong mô tả sinh hoạt Ra Glai, sáng và chiều là hai bữa chính, còn cơm trưa được mang theo khi làm rẫy. Món canh có thể kết hợp rau với cá hoặc thịt, cho thấy bữa ăn dựa vào nhiều nguồn thực phẩm thay vì một món đặc hữu. Trên rẫy có lúa, bắp, đậu, bầu, bí và cây ăn trái; các loại cây ấy cũng giúp hiểu nền sinh kế quanh mâm cơm. Cách ăn, lượng món và nguyên liệu cần được hỏi ở từng gia đình. Bữa ăn được giới thiệu tại điểm văn hóa không nhất thiết giống bữa cơm lao động.
Dòng mẹ và quan hệ giữa nhiều dòng họ
Làng Ra Glai là nơi nhiều dòng họ cùng cư trú. Trong truyền thống mẫu hệ, con theo họ mẹ, người chồng thường về sống bên vợ và con gái út có vai trò thừa kế, chăm sóc cha mẹ. Ông cậu cũng có tiếng nói trong việc cưới hỏi. Nghi lễ nông nghiệp gắn với các bước của mùa rẫy, còn nghề rèn, đan gùi và truyện kể góp phần nối các thế hệ. Quan hệ gia đình có thể đổi khác trong hôn nhân giữa các cộng đồng. Vì vậy, nên hỏi người địa phương về thực hành đang được tiếp nối thay vì mặc định mọi nhà giống nhau.
Bé Bụi