Áo chui đầu và váy quấn
Phụ nữ Mạ có váy quấn dài quá bắp chân và áo chui đầu vừa thân, dài tới thắt lưng. Áo nam truyền thống có tà sau dài hơn tà trước, đi cùng khố; khi lạnh có tấm mền khoác thêm. Chuỗi cườm nhiều màu là một dạng trang sức được ghi nhận. Trong ảnh giới thiệu của Nhân Dân, áo nền sáng đi với váy sẫm và các dải dệt nhiều màu, cho thấy một cách phối trong bối cảnh trình diễn văn hóa. Không nên coi mẫu ảnh ấy là trang phục thường nhật của mọi gia đình hoặc áp cho mọi nhóm Mạ.
Nhà dài và những gian nối thêm
Nhà sàn dài Mạ từng là nơi nhiều gia đình cùng cư trú. Tư liệu mô tả việc nối thêm gian khi hình thành gia đình mới, với các phần sinh hoạt liên tiếp dưới một mái nhà. Vật liệu được ghi nhận gồm tre, nứa, gỗ và lá lợp; quanh nhà còn có kho lúa trên sàn cao. Nguồn chính thức lưu ý nhà dài truyền thống hiện còn ít trong các bon. Vì thế, mô hình nhà dài nên được hiểu như minh họa di sản cư trú, không phải hình ảnh bắt buộc của làng hôm nay. Chuyện từng bếp, từng gian cần người gắn bó với nhà giải thích.
Sáu chiêng bằng và tiếng trống
Bộ chiêng đồng sáu chiếc không núm là cấu hình được tư liệu về âm nhạc Mạ mô tả. Khi hòa tấu có thể thêm trống mở đầu, giữ nhịp và kết thúc, tạo cuộc đối thoại giữa các phần âm thanh. Ngoài chiêng còn có khèn bầu, sáo trúc, tù và; những nguồn giới thiệu khác nhắc đến đàn đá và dân ca. Đây là những thực hành có bối cảnh riêng, đồng thời chia sẻ nhiều chất liệu với cộng đồng lân cận. Khách nghe nên hỏi tên bài, dịp sử dụng và người truyền dạy để hiểu âm nhạc qua kỹ năng người biểu diễn.
Bữa cơm với măng và vị sả ớt
Tư liệu chính thức ghi bữa ăn Mạ có cơm gạo tẻ, muối trộn ớt, sả, măng tươi và rau; các cách chế biến gồm nướng, luộc và nấu canh. Những nguyên liệu ấy liên hệ với sinh kế nông nghiệp, nơi rẫy từng trồng xen lúa, bắp, bầu, bí và các cây khác. Ở vùng sông Đồng Nai còn có truyền thống làm ruộng. Không cần gán một món độc quyền để thấy chiều sâu của ẩm thực: cách chọn gạo, dùng rau và phối gia vị đã kể được nhiều điều. Thực đơn của từng nhà, từng mùa cần được hỏi trực tiếp khi ghé thăm.
Tấm vải, chiếc gùi và bon làng
Bon là đơn vị cư trú được tư liệu về người Mạ ghi nhận, gắn với quan hệ gia đình và sinh hoạt chung. Trồng bông, chuẩn bị sợi và dệt vải là những nghề có vị trí đáng chú ý; gùi đan nhiều cỡ phục vụ việc mang đồ và nông sản. Ở lưu vực Đồng Nai, thuyền độc mộc còn được ghi chép trong phương tiện đi lại truyền thống. Các chi tiết ấy phản ánh điều kiện cư trú khác nhau, không phải mọi làng đều dùng cùng một bộ vật dụng. Tìm hiểu công đoạn làm sợi hay chọn nan giúp khách nhìn thấy công sức phía sau đồ dùng.
Bé Bụi