Áo, váy và những điểm nhấn bạc
Nữ phục Khơ Mú trong tư liệu có nhiều nét gần trang phục Thái, nhưng cách gắn những hàng tiền bạc và vỏ ốc trên thân áo là chi tiết đáng chú ý. Một ảnh tư liệu ghi nhận áo hồng, váy tối màu, dải thắt lưng xanh và khăn vấn nhiều màu. Đó là một bộ mặc cụ thể, không phải bảng màu chung cho mọi bản. Quần áo may sẵn cũng được sử dụng, đặc biệt ở nam giới; khi tìm hiểu trang phục, nên hỏi thêm tuổi người mặc và dịp sử dụng.
Nhà sàn với vách phên, sàn bương
Nhà sàn Khơ Mú được tư liệu mô tả với vách phên, sàn bương và hệ cột có cách liên kết tương đối đơn giản. Bản truyền thống thường gồm các cụm nhà nhỏ, trong khi vật liệu và độ kiên cố đã thay đổi ở nhiều nơi. Những chiếc gùi, đồ đan và ống bương đựng nước giúp hình dung sinh hoạt quanh ngôi nhà. Lễ lên nhà mới còn là dịp chủ nhà mời bà con, xóm giềng dùng bữa và cùng sinh hoạt văn nghệ, nối không gian gia đình với cộng đồng.
Lời Tơm và tiếng tre nứa
Tơm là lối dân ca đối đáp được ghi nhận trong văn hóa Khơ Mú, có nội dung trữ tình và kể chuyện. Bên cạnh sáo, kèn môi và các bộ gõ tre nứa, đao đao được giới thiệu cụ thể tại bản Thẩm Phé, Lai Châu. Nhạc cụ này làm từ ống nứa, tạo tiết tấu khi tác động vào thân và đầu ống; trong trình diễn địa phương có chiêng, trống đệm. Những buổi truyền dạy của người lớn tuổi cho đội văn nghệ cho thấy âm nhạc được giữ bằng thực hành chung.
Xôi và khẩu vị của từng bếp
Tư liệu về người Khơ Mú ghi nhận cách đồ xôi, đồ ngô và dùng thêm sắn trong bữa ăn. Khẩu vị chua, cay, đắng cùng các món nướng xuất hiện trong mô tả ẩm thực, gắn với nguồn thực phẩm của từng địa bàn. Lúa, ngô, bầu bí, đỗ và cây có củ cũng hiện diện trong hoạt động trồng trọt. Một bữa cơm do gia đình giới thiệu sẽ giúp khách hiểu sự phối hợp ấy rõ hơn tên gọi đặc sản; thực đơn tiếp khách và bữa ăn thường ngày có thể khác nhau.
Mùa lúa và việc truyền nghề trong bản
Tết cơm mới gắn với thời gian sau thu hoạch, cùng các nghi lễ nông nghiệp đánh dấu nhịp sống Khơ Mú. Nghề đan đồ gia dụng và việc trồng nhiều loại cây trên nương bổ sung cho đời sống gia đình. Tại Thẩm Phé, bài ghi chép năm 2022 cho thấy người lớn tuổi truyền lại điệu múa, nhạc cụ cho đội văn nghệ của bản. Đây là một ví dụ địa phương về bảo tồn gắn với đón khách; thời điểm sinh hoạt, tiết mục và cách tổ chức cần được hỏi tại nơi đến.
Bé Bụi