Vạt áo đồng xu và chiếc túi lưới
Nữ phục Si La có áo cài về nách phải, phần ngực đính đồng xu bạc hoặc nhôm; cổ và tay áo ghép những dải vải màu. Váy thường đen hoặc chàm, có cách giắt về phía sau. Khăn khác nhau theo tuổi và tình trạng hôn nhân trong mô tả truyền thống, nên cần hỏi người mặc về cách dùng tại nơi mình đến. Túi lưới đan sợi gai là vật dụng đáng chú ý khác, có quai thêm chỉ màu ở túi nữ. Đây là những chi tiết cụ thể hơn một nhãn gọi chung về trang phục vùng cao.
Nhà nền đất và bếp giữa nhà
Nhà Si La được mô tả là nhà nền đất, hai gian và hai chái nhỏ, có hiên trước cùng cửa ra vào. Bếp chính nằm giữa nhà; nơi thờ được bố trí ở góc trong, theo quy tắc gia đình và dòng họ. Tư liệu cũng ghi nhận nhà ở kiên cố, vườn rau và chuồng trại trong những thay đổi đời sống. Vì vậy, mẫu nhà truyền thống chỉ là một lớp thông tin. Khi đến thăm, khách nên để gia đình chỉ chỗ ngồi và phạm vi được xem, nhất là quanh bếp, bàn thờ.
Hát giao duyên và hát sử ca
Hồ sơ chính thức ghi nhận người Si La hát giao duyên giữa nam nữ thanh niên và hát sử ca. Hai hướng này gợi những chức năng khác nhau của lời hát: bày tỏ tình cảm và lưu truyền câu chuyện cộng đồng. Tư liệu được dùng ở đây không mô tả một nhạc cụ đệm bắt buộc cho các hình thức ấy. Khi có dịp nghe hát, nên hỏi người trình bày về tên bài, ngôn ngữ và hoàn cảnh diễn. Lời giải thích của họ giúp người nghe tiếp cận ý nghĩa thay vì chỉ lưu âm thanh.
Cơm và món rau theo mùa
Cơm nếp, cơm tẻ và các món canh rau được ghi nhận trong bữa ăn Si La. Tư liệu tổng hợp mô tả rau, măng, nấm cùng những món từ cá, tôm, với cách nấu canh, hấp, kho hoặc sấy để dành. Thành phần cụ thể phụ thuộc mùa và nơi ở, không phải một thực đơn đồng nhất. Với khách dùng bữa tại gia đình, câu hỏi về rau trồng, nguyên liệu được mua hay cách nấu quen thuộc sẽ thiết thực hơn việc đòi hỏi món hiếm. Hãy để chủ nhà giới thiệu những gì họ lựa chọn phục vụ.
Dòng họ và việc trao truyền kỹ năng
Quan hệ dòng họ giữ vai trò quan trọng trong sinh hoạt Si La, bên cạnh công việc trồng lúa, ngô và làm đồ đan. Tết năm mới và cơm mới là những dịp được nhắc trong hồ sơ cộng đồng, gắn với việc tưởng nhớ tổ tiên. Kinh nghiệm trước đây được trao truyền bằng lời và thực hành; việc đan túi sợi gai là một ví dụ về kỹ năng có thể tìm hiểu qua người làm. Một cuộc gặp nên dành thời gian cho câu chuyện của gia đình, thay vì chỉ nhìn số lượng dân cư hay bộ đồ được mặc.
Bé Bụi