Bản sắc Việt

Chăm

Di sản Chăm trải rộng từ làng ven biển miền Trung đến các cộng đồng Nam Bộ, với nghề dệt, gốm thủ công, kiến trúc và nhiều truyền thống tôn giáo. Người Chăm Bàlamôn, Bàni, Islam và Chăm Hroi có những khác biệt cần được tìm hiểu riêng. Một chuyến thăm làng nghề hay nơi sinh hoạt cộng đồng sẽ có ý nghĩa hơn khi gắn với người thực hành và hoàn cảnh địa phương.

Chơ Ro

Tên gọi khác: Châu Ro

Văn hóa Chơ Ro gắn với miền đồi thấp Đông Nam Bộ, nổi bật ở vùng Đồng Nai và Bà Rịa–Long Khánh trong tư liệu. Lễ Sayangva tạ ơn Thần Lúa, bộ chiêng, bánh nếp và nghề đan tạo nhiều chủ đề tìm hiểu. Nhà sàn truyền thống và nhà đất phát triển về sau cho thấy đời sống luôn biến đổi. Một chuyến thăm có người trong cộng đồng giới thiệu sẽ giúp phân biệt sinh hoạt gia đình với không gian lễ hội.

Cơ Ho

Tên gọi khác: K’Ho

Cộng đồng Cơ Ho có nhiều nhóm địa phương như Xrê, Chil, Lát và Cơ Dòn, cư trú nổi bật ở miền nam Tây Nguyên. Nhà ở, tấm ùi, nghề đan gùi và âm nhạc mở ra những câu chuyện văn hóa gần gũi. Sự khác nhau giữa truyền thống ruộng nước của nhóm Xrê và sinh kế rẫy ở các nhóm khác nhắc người ghé thăm tìm hiểu từng làng, thay vì coi toàn cộng đồng có một nếp sống đồng nhất.

Hoa

Di sản người Hoa ở Việt Nam có nhiều truyền thống địa phương, trong đó các nhóm Quảng Đông, Triều Châu, Phúc Kiến, Hải Nam có tiếng nói và sinh hoạt khác nhau. Ở Chợ Lớn, hội quán, nơi thờ tự và hàng quán giúp du khách tìm hiểu đời sống đô thị. Tư liệu cũng ghi nhận người Hoa làm nông, nghề thủ công và nghề biển; văn hóa cộng đồng rộng hơn một hình ảnh phố buôn bán.

Khmer

Tên gọi khác: Khơ-me

Văn hóa Khmer Nam Bộ gắn với phum sóc, đồng lúa và những ngôi chùa giữ vai trò quan trọng trong đời sống cộng đồng. Từ đồ dệt tơ tằm, sách lá buông đến sân khấu dù kê, rôbăm, di sản có nhiều lối tiếp cận. Những vùng đồng bằng, ven biển và đồi núi phía tây nam tạo nên các hoàn cảnh sinh hoạt khác nhau, không thể gom vào một hình ảnh duy nhất.

Kinh

Tên gọi khác: Việt

Tìm hiểu văn hóa Kinh có thể bắt đầu từ một làng nghề, ngôi nhà có sân vườn hay cuộc hát giữa các làng kết bạn. Nghề trồng lúa nước, sinh hoạt chợ và việc tưởng nhớ tổ tiên tạo nên nhiều lớp di sản. Trang phục, cách dựng nhà và bữa cơm thay đổi theo vùng; quan họ Bắc Ninh là một ví dụ địa phương, không đại diện cho mọi cộng đồng Kinh.

Mạ

Tên gọi khác: Châu Mạ

Di sản Mạ gắn với miền nam Tây Nguyên và lưu vực Đồng Nai, nơi nhà sàn dài, nghề trồng bông dệt vải và tiếng chiêng lưu giữ nhiều câu chuyện gia đình. Các tên nhóm như Mạ Ngăn, Mạ Xốp, Mạ Tô, Mạ Krung cho thấy sự đa dạng bên trong cộng đồng. Hành trình tìm hiểu có thể bắt đầu từ một tấm váy, chiếc gùi hay cách chia không gian nhà ở qua những lời kể tại chỗ.

Mnông

Tên gọi khác: M’nông

Mnông là cộng đồng có nhiều nhóm địa phương ở Tây Nguyên và vùng tiếp giáp Đông Nam Bộ. Từ mái nhà trệt của một số nhóm đến nhà sàn cao của người Rlâm vùng hồ Lắk, di sản cư trú rất đa dạng. Dệt thổ cẩm, đồ gốm, truyện kể và âm nhạc đưa khách đến gần những kỹ năng được trao truyền trong bon. Cần đặt mỗi câu chuyện trong địa phương cụ thể, thay vì dùng một hình ảnh cho toàn cộng đồng.

Xtiêng

Tên gọi khác: S’tiêng, Stiêng

Di sản Xtiêng gắn nổi bật với vùng Bình Phước và các địa bàn lân cận ở Đông Nam Bộ. Nghề đan gùi, dệt thổ cẩm, cồng chiêng cùng truyền thống trồng lúa cung cấp nhiều hướng khám phá văn hóa. Các nhóm như Bù Lơ và Bù Đek có khác biệt về sinh kế, nhà ở và dàn nhạc. Nhìn rõ những sắc thái ấy giúp chuyến thăm vượt khỏi một hình ảnh chung về nhà dài hay trang phục lễ hội.